Zoka, olta iğnesinin sapına kurşun dökülerek yapılan, ağırlığı ve iğnesi tek parça olan en eski av araçlarından biridir. İstanbul Boğazı’ndan Marmara’ya, Saroz’dan Ege’ye kadar lüfer, kofana, çinekop, sarıkanat, levrek ve istavrit avında hâlâ en çok kullanılan takımların başında gelir. Bu rehberde zoka çeşitlerini tek tek anlatıyoruz: sarımsak zoka, fındık zoka, sülük zoka, pirçol ve özel zokalar hangi balıkta, hangi yemle, hangi gramajda ve hangi iğneyle kullanılır.
Dalyan Oltacılık zokaları Gürpınar’daki atölyemizde dökülür. Tüm modeller Zokalar kategorimizde gramaj seçenekleriyle yer alır.
Zoka nedir, kurşundan farkı ne?
Normal takımda kurşun ve iğne ayrı parçalardır; zokada ise kurşun doğrudan iğnenin sapına dökülür. Bu yüzden zoka hem ağırlık hem iğne işi görür: yem zokanın iğnesine takılır, zoka ağırlığıyla yemi istenen derinliğe indirir ve balık vurduğunda ağırlık iğneyi damağa saplar. Zokalar avlanan balıktan çok biçimlerine göre ad alır. Aynı balık için farklı zoka seçilmesinin nedeni yemdir: ölü bütün yem, canlı yem ve fileto yem farklı gövde ister.
1. Sarımsak zoka: bütün yemle lüfer ve kofana
Sarımsak zoka, gövdesi sarımsak dişine benzeyen klasik lüfer zokasıdır. Biçimi bütün ölü yem balığını düz ve dengeli taşır; hamsi, istavrit, zargana, sardalya ya da gümüş zokaya boydan takılır ve suda dönmeden doğal görünür.
- Balık: lüfer, sarıkanat, kofana; Ege’de yazın orfoz ve iri levrek.
- Nerede: İstanbul Boğazı’nda akıntı hattında, Marmara’da burun ve kayalık önlerinde, tekneden sarkıtma ya da yavaş sürütmeyle.
- Yem: bütün hamsi, istavrit, zargana, sardalya. Sezon dışında canlıyken dondurulmuş zargana ve yem balıkları kullanılır.
- Gramaj: sarıkanatta 25–50 gr, lüferde 50–100 gr, kofana ve sert akıntıda 100–200 gr.
- İğne: uzun saplı, delikli lüfer iğnesi; lüferde 1/0–3/0, kofanada 4/0–5/0.
Hırsızlı sarımsak zoka modelinde yemin kuyruk tarafına gelen ikinci iğne, yemi arkadan koparan lüferi de tutar. Ayrıntı: Sarımsak Zoka.
2. Fındık zoka: canlı yemle iri balık
Fındık zoka, yuvarlak ve kompakt gövdeli zokadır. Ağırlığı küçük bir hacimde toplandığı için akıntıda hızla iner ve yemi dibe yakın sabit tutar. Fındık zokanın asıl işi canlı yem taşımaktır: canlı hamsi, istavrit ya da izmarit iğneye dudağından takılır, zokanın altında yüzmeye devam eder.
- Balık: iri lüfer, kofana, levrek, sinarit, orfoz.
- Nerede: tekneden derin ve akıntılı meralarda, batık ve kayalık önlerinde.
- Yem: canlı hamsi, istavrit, izmarit.
- Gramaj: 20 gramdan 200 grama kadar; derinlik ve akıntıya göre.
- İğne: kalın telli, sağlam iğne; 2/0–8/0.
Fındık zokanın küçüğüne eski balıkçılar leblebi der. Modeller: Fındık Zoka.
3. Sülük zoka: fileto yemle çinekop ve sarıkanat
Sülük zoka, ince uzun, sülüğe benzeyen gövdesiyle adını alır. Uzun gövdesi fileto ve kesilmiş yaprak yemi düz taşır; balık eti ya da kalamar şeridi zokanın üzerine sarılır. Sülük zokanın küçüğüne zokita denir.
- Balık: çinekop, sarıkanat, lüfer; akıntılı yerlerde çipura.
- Nerede: kıyıdan iskele ve mendirek uçlarında, tekneden sürü hattında.
- Yem: istavrit, hamsi ya da zargana filetosu.
- Gramaj: kıyıda 10–30 gr, teknede ve akıntıda 30–50 gr.
- İğne: 1–2/0, çapraz ya da uzun saplı.
Hırsızlı sülük zoka, çinekop sürüsünde yemin ucunu ısırıp kaçan balığı ikinci iğneyle tutar. Modeller: Sülük Zoka.
4. Pirçol: iskeleden istavrit ve izmarit
Pirçol, küçük zokaların genel adıdır; sarımsak zokanın küçüğüne de pirçol denir. Hafif gövdesi ve küçük iğnesiyle iskeleden, kıyıdan ve sandaldan sarkıtma yöntemiyle kullanılır. Akıntıya bırakılıp sürüklenerek (yeldirme) de kullanılabilir.
- Balık: istavrit, izmarit, küçük çinekop, mırmır, kefal, karagöz.
- Nerede: iskele dibinde, mendireklerde, sandaldan sığ suda.
- Yem: en verimlisi sülünez, boru kurdu ve kırmızı kurt; bulunamazsa midye.
- Gramaj: 2–20 gr.
- İğne: 6–1 numara.
Modeller: Pirçol Zoka.
5. Özel zokalar: fosforlu ve hazır bağlı modeller
Klasik kalıpların dışında kalan modelleri özel zoka başlığında topladık: fosforlu (glow) gövdeli zokalar, renkli kafalı modeller ve köstek ile hırsız iğnesi bağlanmış hazır zokalar. Gece avında ve bulanık suda fosforlu gövde balığın yemi bulmasını kolaylaştırır; hazır bağlı zoka tekneye çıkınca doğrudan ana misinaya bağlanır.
Modeller: Özel Zoka ve Lüfer Zokası.
Hangi balığa hangi zoka? Kısa tablo
| Balık | Zoka | Yem | Gramaj |
|---|---|---|---|
| İstavrit, izmarit | Pirçol | Sülünez, boru kurdu, midye | 2–20 gr |
| Çinekop | Pirçol, sülük zoka | Fileto, sülünez | 10–30 gr |
| Sarıkanat | Sülük zoka, hafif sarımsak zoka | Fileto, bütün hamsi | 25–50 gr |
| Lüfer | Sarımsak zoka, hırsızlı model | Bütün hamsi, istavrit, zargana | 50–100 gr |
| Kofana | Ağır sarımsak, fındık zoka | Bütün ya da canlı yem balığı | 100–200 gr |
| Levrek, sinarit | Fındık zoka | Canlı hamsi, istavrit | 50–200 gr |
Zokada köstek ve misina
Lüfer ve kofananın dişleri keskindir. Zokanın önüne 20–30 cm kalın monofilament ya da çelik tel köstek bağlanır; ana bedende de kalın monofilament kullanılır. Zoka bir süre kullanıldıktan sonra düğüm yerleri yıpranır; her sezon başında düğümleri yenilemek zoka ve balık kaybını önler.
Gramaj nasıl seçilir?
Kural basit: zoka dibi bulmalı ama akıntıda uçmamalı. Durgun suda ve sığda hafif zoka, akıntı ve derinlik arttıkça bir boy ağır zoka seçilir. İğne büyüdükçe zokanın ağırlığı da artar. Çantada aynı modelin iki üç farklı gramajını bulundurmak, merada zoka değiştirmeyi kolaylaştırır.
Sık sorulan sorular
Lüfer zokası hangisi?
“Lüfer zokası” bir biçim değil kullanım adıdır. Lüferde en çok sarımsak zoka ve hırsızlı sarımsak zoka kullanılır; canlı yemle fındık zoka tercih edilir.
Hırsızlı zoka ne işe yarar?
Ana iğnenin yanına bağlanan ikinci (hırsız) iğne, yemi koparıp kaçan balığı tutar. Lüfer ve çinekopta boş vuruşları azaltır.
Zokaya hangi yem takılır?
Sarımsak zokaya bütün ölü yem balığı, fındık zokaya canlı yem, sülük zokaya fileto, pirçola sülünez, boru kurdu, kırmızı kurt ya da midye takılır. Yemlerin hepsi Canlı Yem Çeşitleri ve Balık Yemleri kategorilerimizde.
Zokaları nereden alabilirim?
Atölyemizde döktüğümüz zokaları Zokalar kategorimizden sipariş edebilir ya da Gürpınar’daki dükkânımızdan alabilirsin. Kendi takımını kuruyorsan olta kurşunları ve hazır lüfer takımları da sitemizde.
Bir yanıt yazın